Một chiếc xe đồ chơi cần đi qua “con suối” bằng giấy xanh. Trên bàn có những khối gỗ, thanh ghép và vài tấm bìa. Cả lớp sẽ làm thế nào để xây được một cây cầu đủ vững?
Thay vì đưa sẵn mẫu để trẻ làm theo, giáo viên để các bạn nhỏ cùng nêu ý tưởng, thử vật liệu, lắp ghép rồi điều chỉnh. Đó là một cách tổ chức giáo dục STEM mầm non: trẻ học từ câu hỏi và những việc mình thực sự làm.

Giáo dục STEM mầm non là gì?
STEM kết hợp bốn lĩnh vực: Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics). Với trẻ mầm non, những lĩnh vực này không nhất thiết được tách thành môn học, mà được kết nối trong các hoạt động khám phá gần gũi với cuộc sống.
Chẳng hạn, khi làm cầu cho ô tô đồ chơi, trẻ quan sát sự cân bằng và độ vững của kết cấu, sử dụng học cụ đơn giản, tìm cách lắp các bộ phận và đếm hoặc so sánh chiều dài. Trẻ không cần học trước những công thức phức tạp để có được trải nghiệm khoa học và kỹ thuật đầu tiên.
Một cách phù hợp để tổ chức các thử thách có sản phẩm hoặc giải pháp cụ thể là quy trình thiết kế kỹ thuật EDP (Engineering Design Process). Với nhóm trẻ mẫu giáo 4–6 tuổi, giáo viên có thể chuyển quy trình này thành năm bước dễ hiểu và linh hoạt.
5 bước tổ chức hoạt động STEM theo EDP cho trẻ mầm non
Bước 1. Nêu vấn đề
Giáo viên bắt đầu bằng một câu chuyện, một tình huống thực tế hoặc một thử thách gần gũi. Trẻ cần hiểu mình đang muốn làm gì và sản phẩm cần đáp ứng điều gì, thay vì chỉ nghe hướng dẫn lắp theo mẫu.
Ví dụ: “Bạn ô tô muốn sang bên kia suối nhưng không có cầu. Chúng mình có thể giúp bạn không?” Cả lớp cùng xác định nhiệm vụ: tạo một chiếc cầu để ô tô đồ chơi có thể đi qua.
Bước 2. Tưởng tượng và khám phá
Trẻ quan sát hình ảnh hoặc vật thật, đặt câu hỏi, sờ và thử những vật liệu an toàn, rồi tưởng tượng ra nhiều cách giải quyết. Giáo viên khuyến khích các ý tưởng khác nhau, không vội khẳng định cách nào đúng nhất.
Ví dụ: Các bạn thử đặt một tấm bìa lên hai khối gỗ, so sánh với thanh ghép hoặc khối lắp ráp; dự đoán kiểu nào đỡ chiếc xe tốt hơn. Giáo viên có thể gợi mở: “Nếu cầu dài hơn thì chuyện gì xảy ra?”, “Có cách nào giúp cầu không bị nghiêng?”.
Bước 3. Lên kế hoạch và thiết kế
Từ những ý tưởng đã khám phá, trẻ chọn một cách làm, quyết định dùng vật liệu gì và thực hiện theo trình tự nào. Kế hoạch có thể được thể hiện bằng nét vẽ, cách xếp thử vật liệu hoặc lời kể; trẻ chưa cần một bản thiết kế kỹ thuật hoàn chỉnh.
Ví dụ: Nhóm thống nhất sẽ dùng hai khối gỗ làm trụ, các thanh ghép làm mặt cầu. Một bạn sắp xếp vật liệu, một bạn mô tả cách ghép, các bạn còn lại góp ý về hình dạng và độ dài.
Bước 4. Chế tạo và thực hiện
Trẻ bắt tay tạo sản phẩm theo kế hoạch và phối hợp với bạn. Trong lúc thực hiện, các em có thể phát hiện một chi tiết chưa hợp lý và tự điều chỉnh. Giáo viên ưu tiên quan sát, hỗ trợ an toàn và đặt câu hỏi thay vì làm hộ.
Ví dụ: Trẻ dựng trụ cầu, đặt mặt cầu và ghép các bộ phận. Nếu khoảng cách giữa hai trụ quá xa, các bạn thảo luận để dịch trụ gần hơn hoặc đổi vật liệu.
Bước 5. Thử nghiệm, đánh giá và cải tiến
Trẻ dùng tiêu chí đơn giản để kiểm tra sản phẩm, nhận xét điều đã làm được và thử thay đổi một chi tiết. Đây không phải phần chấm điểm chiếc cầu đẹp hay xấu, mà là cơ hội để trẻ hiểu vì sao cách làm này có hiệu quả hoặc chưa hiệu quả.
Ví dụ: Cả nhóm cho ô tô chạy qua cầu. Nếu cầu bị võng, trẻ thử thêm một trụ đỡ hoặc thay mặt cầu chắc hơn rồi kiểm tra lại. Các bạn chia sẻ: “Lần đầu cầu bị sao?”, “Con đã thay đổi gì?”, “Lần sau con muốn thử cách nào?”.
Năm bước này tạo thành một vòng lặp: trẻ có thể quay lại khám phá vật liệu, thay đổi kế hoạch, làm lại và thử nghiệm tiếp. Không nhất thiết mỗi bước phải diễn ra trong một tiết học hoặc theo một thời lượng cố định.

Trẻ học được gì qua một chu trình thiết kế?
Khi giải quyết một nhiệm vụ có thật trong thế giới chơi của mình, trẻ được rèn luyện quan sát và đặt câu hỏi, tưởng tượng và sáng tạo, lập kế hoạch, hợp tác và kiên trì cải tiến. Bài học không chỉ nằm ở chiếc cầu hoàn thành, mà còn ở những cuộc trao đổi và những lần trẻ tự kiểm tra ý tưởng.
Đặc biệt, sản phẩm không thành công ở lần thử đầu tiên vẫn có giá trị học tập. Khi trẻ nhìn thấy cầu bị nghiêng và tự đề xuất thêm trụ đỡ, đó chính là lúc tư duy giải quyết vấn đề được khơi gợi.
Áp dụng trong lớp học: đơn giản nhưng có mục tiêu
Nhà trường không nhất thiết phải có phòng thí nghiệm hay robot để bắt đầu. Những vật liệu quen thuộc như khối lắp ghép, giấy bìa, cốc nhựa, que thủ công, bánh xe, nước hoặc hạt giống đều có thể hỗ trợ các hoạt động STEM nếu nhiệm vụ rõ ràng và an toàn.
Với trẻ 4–5 tuổi, giáo viên nên chọn thử thách ngắn, ít vật liệu và khuyến khích diễn đạt bằng lời hoặc hình ảnh. Với trẻ 5–6 tuổi, có thể tăng yêu cầu so sánh hai phương án, đo đếm đơn giản, thử lại sau khi cải tiến và trình bày kết quả trước nhóm.
Cần lưu ý: EDP phù hợp nhất với những hoạt động cần thiết kế một sản phẩm hoặc giải pháp. Các trải nghiệm STEM khác, chẳng hạn quan sát hạt nảy mầm, cũng có thể được tổ chức theo cách khám phá khoa học mà không cần ép vào đủ năm bước thiết kế kỹ thuật.

Điều đáng quý nhất là trẻ dám thử và dám làm lại
Một chiếc cầu chưa đứng vững không phải là một bài học thất bại. Nếu trẻ có cơ hội tự phát hiện điều chưa ổn, nói ra ý tưởng và thử thêm một cách khác, hoạt động đã mang lại giá trị thiết thực.
Giáo dục STEM mầm non không hướng đến những sản phẩm giống nhau, mà mở ra cơ hội để mỗi trẻ suy nghĩ, thực hiện và lớn lên qua trải nghiệm của chính mình.




